Bảo vệ lúa giai đoạn trổ: Phòng sâu bệnh, giữ lá đòng, chắc hạt

Giai đoạn trổ là một trong những thời điểm quan trọng nhất quyết định năng suất và chất lượng hạt lúa. Đây cũng là lúc cây lúa rất dễ bị tác động bởi thời tiết bất lợi và các đối tượng sâu bệnh như bệnh đạo ôn cổ bông, lem lép hạt, khô vằn, sâu cuốn lá, rầy nâu… Vì vậy, việc bảo vệ lúa giai đoạn trổ đúng cách sẽ giúp duy trì bộ lá đòng khỏe, hỗ trợ quá trình thụ phấn, vào chắc hạt và hạn chế thiệt hại năng suất.

1. Vì sao cần đặc biệt bảo vệ lúa giai đoạn trổ?

Khi lúa bước vào giai đoạn trổ, cây chuyển sang thời kỳ sinh trưởng sinh thực. Dinh dưỡng được tập trung nhiều hơn cho quá trình trổ bông, thụ phấn và hình thành hạt.

Trong thời gian này, lá đòng và các lá phía trên đóng vai trò rất quan trọng đối với quá trình quang hợp. Nếu bộ lá bị sâu bệnh gây hại, đặc biệt là lá đòng bị tổn thương sớm, khả năng tạo và tích lũy chất dinh dưỡng cho hạt có thể bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó, hoa lúa khi vừa trổ khá nhạy cảm với điều kiện môi trường. Mưa kéo dài, ẩm độ cao, sương nhiều hoặc ruộng quá rậm rạp có thể tạo điều kiện thuận lợi cho một số bệnh phát sinh.

Do đó, chăm sóc lúa ở giai đoạn này cần hướng đến ba mục tiêu chính:

• Giữ lá đòng xanh và khỏe.

• Chủ động phòng ngừa sâu bệnh hại bông và hạt.

• Tạo điều kiện thuận lợi để lúa trổ đều, thụ phấn tốt và vào chắc hạt.

2. Những sâu bệnh cần lưu ý khi lúa trổ

2.1. Bệnh đạo ôn cổ bông

Đạo ôn cổ bông là một trong những bệnh cần đặc biệt chú ý khi lúa bước vào thời kỳ trổ.

Bệnh có thể tấn công vị trí cổ bông, làm ảnh hưởng đến khả năng vận chuyển dinh dưỡng từ thân lên bông. Khi bị bệnh nặng, bông có thể bị khô hoặc hạt trên bông phát triển kém.

Điều kiện thời tiết nóng ẩm, nhiều sương hoặc có mưa xen kẽ nắng là môi trường thuận lợi cho bệnh phát sinh.

Biện pháp quản lý:

• Thăm đồng thường xuyên từ trước khi lúa trổ.

• Theo dõi tình trạng lá và cổ bông.

• Không để ruộng quá rậm rạp.

• Quản lý phân đạm hợp lý, tránh bón thừa đạm.

• Khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho bệnh phát triển, cần chủ động phòng bệnh theo khuyến cáo kỹ thuật và hướng dẫn trên nhãn thuốc bảo vệ thực vật.

2.2. Bệnh lem lép hạt

Lem lép hạt thường xuất hiện và phát triển mạnh trong giai đoạn lúa trổ - chín sữa, đặc biệt khi thời tiết có mưa, ẩm độ cao.

Bệnh làm hạt bị biến màu, lép hoặc giảm chất lượng. Nếu phát sinh trên diện rộng, bệnh có thể ảnh hưởng đáng kể đến năng suất và chất lượng lúa thu hoạch.

Để hạn chế nguy cơ lem lép hạt, bà con cần:

• Giữ ruộng thông thoáng.

• Theo dõi thời tiết trong giai đoạn lúa trổ.

• Hạn chế để ruộng bị ngập hoặc thiếu nước kéo dài.

• Chủ động kiểm tra bông lúa sau khi trổ.

• Sử dụng biện pháp phòng trừ phù hợp khi có nguy cơ bệnh phát sinh.

2.3. Bệnh khô vằn

Khô vằn thường phát triển mạnh ở những ruộng gieo sạ dày, tán lá rậm và có ẩm độ cao.

Ban đầu bệnh thường xuất hiện ở bẹ lá gần mặt nước, sau đó có thể lan lên các bộ phận phía trên của cây.

Nếu bệnh phát triển mạnh trong giai đoạn làm đòng - trổ, bộ lá có thể bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng quang hợp.

Vì vậy, cần chú ý:

• Gieo sạ với mật độ hợp lý.

• Bón phân cân đối.

• Không bón thừa đạm.

• Quản lý nước phù hợp.

• Kiểm tra những khu vực ruộng rậm, ẩm và có biểu hiện bệnh.

3. Sâu cuốn lá và các đối tượng sâu hại khác

Ngoài bệnh hại, sâu cuốn lá cũng cần được theo dõi trong giai đoạn lúa làm đòng và trổ.

Sâu gây hại bằng cách cuốn lá lại và ăn phần mô xanh bên trong. Khi mật số cao, diện tích lá bị tổn thương có thể tăng nhanh, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp của cây.

Tuy nhiên, không nên phun thuốc bảo vệ thực vật theo thói quen khi chưa xác định rõ đối tượng và mức độ gây hại.

Bà con nên:

1. Thường xuyên kiểm tra ruộng.

2. Quan sát lá non, lá đòng và mật số sâu.

3. Xác định đúng đối tượng gây hại.

4. Chỉ sử dụng thuốc khi cần thiết.

5. Lựa chọn thuốc được phép sử dụng trên lúa và sử dụng đúng liều lượng, đúng thời điểm theo nhãn.

4. Giữ lá đòng khỏe để nuôi hạt

Lá đòng là bộ phận rất quan trọng trong giai đoạn lúa trổ và vào chắc.

Một bộ lá đòng khỏe giúp cây duy trì hoạt động quang hợp, tạo nguồn đồng hóa phục vụ quá trình hình thành và phát triển hạt.

Vì vậy, mục tiêu của việc chăm sóc lúa giai đoạn trổ không chỉ là phòng sâu bệnh mà còn phải hạn chế những tác động khiến lá đòng bị suy yếu sớm.

Một số vấn đề bà con cần chú ý:

• Không bón phân đạm quá mức.

• Không để ruộng quá khô hoặc ngập kéo dài.

• Theo dõi bệnh trên lá.

• Kiểm tra sâu gây hại trên lá đòng.

• Chủ động phòng trừ khi sâu bệnh có nguy cơ gây thiệt hại.

Khi lá đòng xanh khỏe, cây lúa trổ thuận lợi và bộ rễ hoạt động tốt, quá trình tích lũy dinh dưỡng cho hạt sẽ có điều kiện thuận lợi hơn.

5. Quản lý nước trong giai đoạn lúa trổ

Nước là yếu tố quan trọng trong quá trình sinh trưởng và phát triển của cây lúa.

Ở giai đoạn trổ, ruộng cần được quản lý nước phù hợp, tránh để cây bị thiếu nước nghiêm trọng, đặc biệt trong thời điểm trổ và thụ phấn.

Ngược lại, việc giữ nước quá sâu hoặc để ruộng luôn trong tình trạng ngập cũng không phải là giải pháp tối ưu.

Tùy điều kiện đất, thời tiết và tình trạng ruộng, bà con nên chủ động điều chỉnh mực nước phù hợp.

Đặc biệt sau những trận mưa lớn, cần kiểm tra ruộng và chủ động tiêu thoát nước nếu cần thiết để hạn chế tình trạng úng kéo dài.

6. Bón phân thế nào để lúa trổ và chắc hạt tốt?

Một trong những nguyên nhân khiến ruộng lúa dễ phát sinh sâu bệnh là việc sử dụng phân bón chưa cân đối.

Nếu bón quá nhiều đạm, cây có thể phát triển thân lá mạnh, ruộng rậm và tạo điều kiện thuận lợi cho một số đối tượng sâu bệnh.

Ở giai đoạn trổ, việc bổ sung dinh dưỡng cần căn cứ vào tình trạng thực tế của ruộng và kết quả theo dõi cây lúa.

Không nên tự ý tăng lượng phân hoặc phối trộn nhiều loại sản phẩm khi chưa hiểu rõ nhu cầu dinh dưỡng của cây.

Nguyên tắc quan trọng là:

Bón đúng nhu cầu – đúng thời điểm – đúng liều lượng – cân đối dinh dưỡng.

Đồng thời, cần kết hợp dinh dưỡng với quản lý nước và phòng trừ sâu bệnh để cây lúa phát triển ổn định.

7. Chủ động thăm đồng trước và trong thời điểm trổ

Thăm đồng thường xuyên là một trong những biện pháp đơn giản nhưng rất quan trọng.

Không nên chỉ kiểm tra ruộng khi đã nhìn thấy sâu bệnh phát triển mạnh. Việc kiểm tra sớm giúp phát hiện những dấu hiệu bất thường và có biện pháp xử lý kịp thời.

Khi thăm đồng, bà con nên chú ý:

• Màu sắc của lá đòng.

• Tình trạng lá phía dưới.

• Mật số sâu trên lá.

• Vết bệnh trên lá và bẹ.

• Tình trạng cổ bông.

• Mức độ trổ đều của ruộng.

• Khả năng thoát nước.

• Tình trạng rễ và gốc lúa.

• Các khu vực ruộng phát triển bất thường.

Nên kiểm tra nhiều vị trí trong ruộng thay vì chỉ quan sát một khu vực ven bờ.

8. Phòng sâu bệnh cho lúa trổ cần đúng nguyên tắc

Trong quản lý sâu bệnh, nguyên tắc quan trọng là phòng và quản lý theo tình hình thực tế, không nên lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào, cần xác định rõ:

• Đối tượng gây hại là gì?

• Mật số hoặc mức độ gây hại ra sao?

• Điều kiện thời tiết hiện tại như thế nào?

• Có cần thiết phải xử lý hay không?

• Sản phẩm có được phép sử dụng trên cây lúa hay không?

• Liều lượng và thời gian cách ly theo nhãn là bao nhiêu?

Đặc biệt, cần đọc kỹ hướng dẫn trên nhãn sản phẩm và tuân thủ quy định về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Không nên tự ý tăng liều với suy nghĩ rằng dùng nhiều thuốc sẽ cho hiệu quả tốt hơn.

9. Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc lúa giai đoạn trổ

Phun thuốc theo lịch cố định

Không phải ruộng nào cũng có cùng mật số sâu bệnh. Việc phun thuốc theo lịch cố định mà không kiểm tra đồng ruộng có thể làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến hệ sinh thái ruộng lúa.

Bón thừa đạm

Bón nhiều đạm có thể làm cây xanh tốt nhưng cũng có thể khiến ruộng rậm, cây yếu và tăng nguy cơ phát sinh một số sâu bệnh.

Không kiểm tra thời tiết

Thời tiết có ảnh hưởng lớn đến quá trình trổ và phát sinh bệnh. Vì vậy, cần theo dõi dự báo thời tiết và tình trạng thực tế của ruộng để có kế hoạch chăm sóc phù hợp.

Chỉ quan tâm đến bông mà bỏ qua lá đòng

Bông lúa là bộ phận trực tiếp hình thành hạt, nhưng bộ lá phía trên cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp chất đồng hóa cho quá trình nuôi hạt.

Do đó, bảo vệ lá đòng khỏe cũng chính là một phần quan trọng trong việc bảo vệ năng suất cuối vụ.

10. Quy trình chăm sóc lúa giai đoạn trổ bà con có thể tham khảo

Để dễ áp dụng, bà con có thể thực hiện theo trình tự:

Bước 1: Kiểm tra ruộng trước khi trổ

Quan sát màu lá, mật độ cây, tình trạng sâu bệnh và khả năng thoát nước.

Bước 2: Theo dõi thời tiết

Đặc biệt chú ý những giai đoạn có mưa kéo dài, độ ẩm cao hoặc thời tiết thay đổi bất thường.

Bước 3: Kiểm tra sâu bệnh thường xuyên

Tập trung theo dõi lá đòng, cổ bông, bẹ lá và bông lúa.

Bước 4: Điều chỉnh nước phù hợp

Không để cây thiếu nước nghiêm trọng, đồng thời chủ động tiêu thoát nước khi ruộng bị ngập kéo dài.

Bước 5: Quản lý dinh dưỡng

Bón phân cân đối, tránh bón thừa đạm và điều chỉnh theo tình trạng thực tế của cây.

Bước 6: Xử lý sâu bệnh khi cần thiết

Xác định đúng đối tượng, lựa chọn sản phẩm phù hợp và sử dụng đúng hướng dẫn trên nhãn.

Bước 7: Tiếp tục theo dõi sau trổ

Sau khi lúa trổ đều, cần tiếp tục quan sát bệnh trên bông, lem lép hạt và các đối tượng gây hại khác cho đến giai đoạn vào chắc.

11. Bảo vệ lúa giai đoạn trổ là bảo vệ năng suất cuối vụ

Giai đoạn trổ có ý nghĩa đặc biệt đối với năng suất và chất lượng lúa. Nếu cây trổ thuận lợi, bộ lá phía trên được duy trì khỏe mạnh, sâu bệnh được quản lý kịp thời và nước – dinh dưỡng được kiểm soát hợp lý, cây lúa sẽ có điều kiện tốt hơn để thụ phấn và nuôi hạt.

Ngược lại, nếu để sâu bệnh phát triển mạnh hoặc bộ lá bị tổn thương trong thời điểm quan trọng này, năng suất và chất lượng hạt có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, bà con cần duy trì nguyên tắc “thăm đồng thường xuyên – phát hiện sớm – xác định đúng đối tượng – xử lý đúng lúc”.