Chăm sóc lúa giai đoạn chín đến thu hoạch: Giải pháp bảo vệ năng suất và chất lượng hạt cuối vụ

Tầm quan trọng của giai đoạn lúa chín đến thu hoạch

Giai đoạn từ khi lúa bắt đầu chắc hạt đến thu hoạch được xem là "chặng nước rút" quyết định trực tiếp đến năng suất và chất lượng hạt lúa. Đây là thời điểm cây lúa tập trung vận chuyển toàn bộ dinh dưỡng từ thân, lá về hạt để hoàn thiện quá trình tích lũy tinh bột.

Nếu ruộng lúa bị sâu bệnh tấn công, đổ ngã hoặc thiếu nước trong giai đoạn này, năng suất có thể giảm đáng kể. Đồng thời chất lượng gạo sau thu hoạch cũng bị ảnh hưởng bởi tỷ lệ lép lửng, hạt vàng, hạt bạc bụng hoặc nấm bệnh trên hạt. Vì vậy, việc chăm sóc lúa giai đoạn chín đến thu hoạch đóng vai trò rất quan trọng đối với hiệu quả kinh tế của người trồng lúa.

Đặc điểm sinh trưởng của lúa giai đoạn chín

Giai đoạn chín bắt đầu sau khi lúa trổ bông và kéo dài khoảng 25 - 35 ngày tùy giống và điều kiện thời tiết. Trong thời gian này, hạt lúa trải qua các giai đoạn:

Giai đoạn ngậm sữa

Sau khi trổ khoảng 5 - 7 ngày, bên trong hạt chứa dịch màu trắng như sữa. Đây là giai đoạn hạt phát triển rất nhanh, trọng lượng tăng mạnh nhờ quá trình vận chuyển dinh dưỡng từ lá và thân vào hạt.

Giai đoạn chín sáp

Dịch sữa trong hạt dần đặc lại, hạt bắt đầu cứng hơn và chuyển sang tích lũy tinh bột. Đây là thời kỳ quyết định trọng lượng cuối cùng của hạt lúa.

Giai đoạn chín vàng

Vỏ trấu chuyển từ xanh sang vàng, hạt chắc hoàn toàn và bắt đầu giảm độ ẩm. Nếu gặp mưa kéo dài hoặc sâu bệnh gây hại trong giai đoạn này sẽ làm giảm chất lượng lúa hàng hóa.

Giai đoạn chín hoàn toàn

Khoảng 80 - 90% số hạt trên bông đã chuyển màu vàng đặc trưng của giống. Đây là thời điểm thích hợp để chuẩn bị thu hoạch nhằm đảm bảo năng suất và chất lượng tốt nhất.

Quản lý nước hợp lý giúp lúa chắc hạt

Nước đóng vai trò quan trọng trong quá trình vận chuyển dinh dưỡng vào hạt lúa.

Trong giai đoạn sau trổ từ 7 - 10 ngày, bà con nên duy trì mực nước từ 3 - 5 cm để hỗ trợ quá trình thụ phấn và hình thành hạt chắc.

Khi lúa bước sang giai đoạn ngậm sữa và chắc xanh, chỉ cần giữ độ ẩm vừa phải trên ruộng. Không nên để ngập sâu kéo dài vì dễ làm cây mềm yếu, tăng nguy cơ đổ ngã.

Trước thu hoạch khoảng 7 - 10 ngày cần rút cạn nước hoàn toàn để mặt ruộng khô ráo, tạo điều kiện cho lúa chín đồng đều, hạn chế thất thoát khi thu hoạch bằng máy.

Theo dõi và phòng trừ sâu bệnh cuối vụ

Nhiều bà con thường chủ quan khi lúa đã vào chắc hạt. Tuy nhiên đây vẫn là giai đoạn nhiều đối tượng dịch hại có thể gây thiệt hại lớn.

Rầy nâu, rầy lưng trắng

Rầy có thể chích hút nhựa cây, làm suy yếu khả năng vận chuyển dinh dưỡng vào hạt. Mật số cao còn gây hiện tượng cháy rầy, làm giảm năng suất nghiêm trọng.

Bệnh lem lép hạt

Xuất hiện phổ biến khi thời tiết ẩm độ cao, mưa nhiều vào giai đoạn lúa trổ và chắc hạt. Bệnh làm giảm tỷ lệ hạt chắc, ảnh hưởng chất lượng thương phẩm của gạo.

Bệnh khô vằn

Nếu bệnh phát triển mạnh sẽ làm giảm khả năng quang hợp của lá, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tích lũy tinh bột vào hạt.

Bệnh đạo ôn cổ bông

Đây là bệnh nguy hiểm có thể làm bông lúa bị lép trắng từng phần hoặc toàn bộ nếu không được kiểm soát kịp thời.

Để quản lý hiệu quả, nông dân cần thường xuyên thăm đồng, phát hiện sớm dấu hiệu sâu bệnh và áp dụng các biện pháp phòng trừ phù hợp theo nguyên tắc 4 đúng.

Hạn chế đổ ngã trước thu hoạch

Đổ ngã là nguyên nhân gây thất thoát năng suất và làm tăng chi phí thu hoạch.

Một số yếu tố làm lúa dễ đổ ngã gồm:

• Bón thừa đạm cuối vụ.

• Mưa lớn kèm gió mạnh.

• Ruộng giữ nước quá sâu.

• Sâu bệnh gây suy yếu thân cây.

Để hạn chế đổ ngã, bà con cần cân đối dinh dưỡng ngay từ đầu vụ, bổ sung kali đầy đủ và quản lý nước hợp lý trong giai đoạn chắc hạt.

Xác định thời điểm thu hoạch thích hợp

Thu hoạch quá sớm làm tăng tỷ lệ hạt xanh, hạt lép, giảm chất lượng gạo.

Ngược lại, thu hoạch quá muộn làm tăng tỷ lệ rơi rụng, nứt hạt và thất thoát năng suất.

Theo khuyến cáo, thời điểm thu hoạch thích hợp nhất là khi khoảng 85% số hạt trên bông đã chuyển vàng, độ ẩm hạt đạt khoảng 20 - 25%. Đây là lúc hạt đạt trọng lượng tối đa và cho chất lượng gạo tốt nhất.

Giải pháp nâng cao năng suất lúa cuối vụ

Để bảo vệ năng suất và chất lượng lúa từ giai đoạn chín đến thu hoạch, bà con cần thực hiện đồng bộ các giải pháp:

• Điều tiết nước hợp lý theo từng giai đoạn phát triển của hạt.

• Theo dõi đồng ruộng thường xuyên để phát hiện sâu bệnh sớm.

• Hạn chế bón phân đạm muộn.

• Bổ sung kali giúp hạt chắc và cứng cây.

• Rút nước đúng thời điểm trước thu hoạch.

• Thu hoạch khi lúa đạt độ chín sinh lý tối ưu.

Việc chăm sóc tốt giai đoạn cuối vụ không chỉ giúp gia tăng năng suất mà còn nâng cao chất lượng hạt gạo, giảm thất thoát sau thu hoạch và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất.